Kaal houten bankje voor fondspatiënt
Door CAREL BRENDEL
Opstandige arbeiders, gewiekste priesters en een pragmatische Duitse bezetter. Een instituut met een rijke historie.
afbeelding vergroten
De geschiedenis van het ziekenfonds, waaraan per 1 januari 2006 een einde komt, strekt zich uit over meer dan twee eeuwen.
De emoties zitten diep in 1874. Timmerlieden aangesloten bij het door dokters gerunde fonds AZA, verzoeken het bestuur om contributiegelden te steken in de bouw van goedkope arbeiderswoningen.
Het hooghartige antwoord van de artsen geeft de stoot tot de oprichting van het Algemeen Onderling Ziekenfonds Door en Voor Werklieden: ,,(...) de werklieden behoorden tevreden te blijven en zich niet boven hun stand verheffen, en dat dankbaarheid hun meer zou passen, dan zich tegen hun meerderen te verzetten, dat zij geen rekenschap verschuldigd waren aan een troep opgewonden knechten, en dat zij op het onzinnig verzoek niet ingingen er bijvoegende 'dat de werklieden zich wat meer op hun werk, en wat minder op dagdieverij moesten toeleggen’,’’ zo merken de dokteren fijntjes op.
Dat van de Amsterdamse timmerlieden is een van de talloze fondsen waarmee de arbeidersbeweging het lot van de 'verworpenen der aarde' wil verbeteren. De 'onderlinge' verzekeringen van arbeiders en vakbonden vormen een gezichtsbepalend deel van het ziekenfondswezen.
De Belg Louis Paul Boon schrijft er gloedvol over in zijn verfilmde klassieker Pieter Daens. Ook in Nederland ontstaat een netwerk van vakbonden, ziekenfondsen en coöperaties met namen als De Volharding. In ons land blijft de achterban van deze arbeidersfondsen echter beperkt tot 20 procent van de verzekerden.
Anders dan vaak wordt aangenomen, ontstaan de eerste fondsen niet uit vakbeweging of socialisme. Het eerste initiatief komt uit dezelfde sector die nu weer het heft in handen neemt: de commerciële verzekeraars. De oude ambachtsgilden hebben hun ziekenkassen ('gildebussen'), maar de eerste echte ziekenfondsen worden al opgericht omstreeks 1780, vertelt Karel Peter Companje, docent aan het Vrije Universiteit Medisch Centrum en historicus van het ziekenfondswezen.
Met deze fondsen richten verzekeringsmaatschappijen en particulieren zich op de 'minvermogenden', mensen die onder de belastinggrens vallen en die bij ziekte een beroep moeten doen op stedelijke of kerkelijke armenfondsen.
De medici zijn niet altijd gelukkig met het beleid van de verzekeraars. Artsen en apothekers richten daarom in 1846 het Algemeen Ziekenfonds Amsterdam op, dat zorgt voor een vrije artsenkeuze, betere honoraria en een inkomensgrens om voor de artsen de ziekenfonds- van de particuliere praktijk te scheiden. De inkomensgrens, die een hoofdrol speelt in het ziekenfondswezen, is dus al 160 jaar oud.
Rond 1870 volgen de al genoemde arbeidersfondsen, waarin de leden meer invloed willen uitoefenen. Het touwtrekken tussen verzekeraars, artsen en gewone leden - een hardnekkig verschijnsel bij alle besluiten en debatten over de zorgsector - kan beginnen.
Nieuwe partijen aan het front melden zich voor 1900. Vooruitstrevende werkgevers richten een ziekenfonds op voor hun personeel. Dat gaat niet zonder slag of stoot, want hun arbeiders voelen er soms niets voor om geld opzij te leggen van hun schamele salaris. Op het platteland vormen dokters eigen fondsen.
Ook de katholieke kerk neemt initiatieven, al is het maar om de 'rooien' de pas af te snijden als het gaat om de 'sociale kwestie'. De christelijke vakbonden zien geen brood in ziekenfondsen. Wie zich verzekert, vertrouwt immers niet meer op de voorzienigheid van de Heere. Het CNV berekent dat een eigen fonds te weinig leden zal werven om levensvatbaar te zijn.
De contributie van die eerste ziekenfondsen ligt tussen de 10 en 25 cent per week. Voor dat geld krijgen de verzekerden een basispakket van huisarts en apotheker. Met dat lage bedrag kan de sector jarenlang vooruit. De gezondheidszorg beschikt nog niet over de dure gebouwen, apparatuur en specialisten van tegenwoordig.
Politiek ligt het onderwerp gevoelig vanwege de vele belangen en partijen. Het kabinet-Kuyper slaagt er in 1905 niet in een ziekenfondswet in te voeren. De (later Koninklijke) Nederlandse Maatschappij voor Geneeskunde (K)NMG stippelt vervolgens een eigen beleid uit. De Maatschappij komt met eigen regelingen, zorgpakketten en contracten, waarmee de arme kant van Nederland zo goed en zo kwaad als het kan van basiszorg wordt voorzien. Nieuwe 'maatschappijfondsen' vullen met succes de witte plekken in het land op.
,,Ziekenhuisopname zat toen nog niet in het pakket,’’ zegt historicus Companje. ,,Als iemand werd opgenomen, moest hij een beroep doen op de Armenwet. Veel mensen voelden dat als een ondraaglijke schande. De crisis van de jaren 30 was een moeilijke tijd voor de ziekenfondsen. Werklozen deden desondanks het uiterste om lid te blijven. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog was zo'n tweederde van de Nederlanders verzekerd.’’
Het verplichte ziekenfonds, zoals wij dat kennen, is te danken aan een autoritaire maatregel van de Duitse bezetters. In 1941 nemen zij het Ziekenfondsenbesluit, waardoor alle werknemers onder een bepaalde loongrens verplicht lid worden.
Companje: ,,In Duitsland bestonden Krankenkassen, waaraan de werkgevers meebetaalden. Door dit ook in ons land verplicht te stellen, voorkwamen ze oneerlijke concurrentie van Nederlandse bedrijven. Bovendien was dit een manier om als bezettingsmacht een socialer gezicht te laten zien.’’
De Duitse maatregelen vormen de basis van het zorgstelsel, zoals dat nu verdwijnt. Het systeem van na 1941 maakt het mogelijk om ziekenhuiszorg, tandheelkunde en fysiotherapie in het pakket op te nemen.
De zorgpakketten worden na de bevrijding sterk uitgebreid, maar de band tussen de leden en hun ziekenfondsen wordt steeds losser. Dat heeft alles te maken met het verdwijnen van de 'ziekenfondsboden'. Deze ogen en oren van het ziekenfonds hebben een enorme invloed, zegt Companj.
,,Ze inden de contributies en zorgden voor de uitbetaling aan de artsen. Voor die artsen waren ze vroeger ook wel de personificatie van de duivel. Ze konden immers de reputaties van artsen maken en breken. Het kwam voor dat bodes smeergelden inhielden. Dat waren de uitwassen van de begintijd.
,,Ook nadat daaraan een einde was gemaakt, behielden de boden invloed. Ze zorgden voor de ledenwerving en de pr van de ziekenfondsen. De boden kenden hun wijken en klanten op hun duimpje. Als een lid moeite had met het betalen van de contributie, konden ze een regeling treffen. Zo vervulden ze een sociale functie. De ziekenfondsbode, die in een dikke leren jas door de wijk reed, eerst op de fiets, later op de bromfiets, was een bekende figuur.’’
Na 1960, met de komst van de giro en de afschaffing van het loonzakje, verdwijnen de boden. Ze gaan met vervroegd pensioen of worden omgeschoold tot buitendienstmedewerker. In die tijd vervaagt ook de eigen identiteit van de fondsen. Met het wegvallen van religieuze en sociale verschillen groeit de drang en dwang tot samenwerking. Stapje voor stapje fuseren de vele kleine fondsen tot grote conglomeraten.
Nog een ander oud onderscheid raakt in onbruik, het verschil in behandeling van particuliere en ziekenfondspatiënten. ,,De zorg was vaak hetzelfde,’’ zegt Companje, ,,maar het kwam voor dat artsen twee wachtkamers inrichtten; met zachte stoelen voor de particulier en met kale houten bankjes voor het ziekenfonds.’’
Wat is de taak van een zorgverzekeraar? Domme vraag, zul je denken. Maar dat valt best mee. Want Zorgverzekeraar UVIT (Univé-VGZ-IZA-Trias) doet sinds deze week meer dan alleen het verlenen van zorg. Je kunt er ook een schoorsteenveger inhuren, een belastingadviseur of een kinderoppas.
Loading ...
Op 8 oktober kwam 
Allereerst blijkt dat chronische patiënten internet significant minder gebruiken bij het zoeken naar gezondheidsinformatie. 50% van de chronische patiënten gebruikt internet voor het zoeken naar gezondheidsinformatie. Voor de niet-chronische patiënten is dit 74%. Maar als chronische patiënten chronische e-patiënten worden, met andere woorden op zoek gaan naar gezondheidsinformatie op internet, dan zoeken ze naar veel gezondheidsonderwerpen. 86% van de e-patiënten ging op naar 1 van de 17 onderwerpen die hieronder beschreven zijn. Voor niet chronische e-patiënten ligt dit percentage op 79%. Het rapport geeft aan dat het logisch is dat mensen met een chronische ziekte meer op zoek gaan naar online gezondheidsinformatie. Chronische e-patiënten gaan voornamelijk op zoek naar informatie over hun eigen ziekte, terwijl niet-chronische e-patiënten op zoek gaan naar gezondheidsinformatie voor anderen.
Chronische e-patiënten maken significant minder gebruik van zoekmachines bij het zoeken naar gezondheidsinformatie. 56% van de chronische e-patënten start met een zoekmachine, terwijl dit percentage bij niet-chronische e-patiënten op 67% ligt.
E-patiënten controleren niet of nauwelijks de bron en de publicatiedatum van de gezondheidsinformatie. Er is hierbij geen significant verschil tussen chronische en niet-chronische e-patiënten. 67% van de chronische e-patiënten geeft aan dat zij soms, bijna nooit of nooit deze informatie controleren. Een mogelijke verklaring voor deze percentages ligt in het feit dat de meeste gezondheidswebsite niet de bron en de publicatiedatum publiceren. Daarnaast is het interessant om te zien dat e-patiënten wellicht andere indicatoren voor kwaliteit gebruiken. Zo schrijft iemand:
Klink: onderzoek kosten zorg
Gepubliceerd: 26 februari 2008 17:17 | Gewijzigd: 26 februari 2008 17:18 Door onze redacteur Frits Baltesen
Rotterdam, 26 febr. Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) heeft de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) opdracht gegeven om te onderzoeken hoe de kosten in de gezondheidszorg kunnen worden beheerst.
 Minister Klink tijdens debat over de regeringsverklaring van het kabinet Balkenende IV. (Foto Peter Hilz) |
Dat heeft de woordvoerder van Klink vanochtend laten weten. De minister vindt dat de uitgaven „beheersbaar moeten blijven” en dat de miljarden euro’s „op een goede manier moeten worden besteed”. Met het onderzoek wil Klink meer inzicht krijgen in de voortdurende kostenstijgingen in de zorg, aldus het ministerie.
Bovendien wil de minister dat de RVZ, een van zijn belangrijkste adviesorganen, bestudeert hoe het management in de zorg kan worden verbeterd. De directies zouden volgens hem een grotere rol moeten spelen bij het beter beheersen van de uitgaven in de zorgsector, zegt de woordvoerder.
Vorige maand bleek uit onderzoek van bureau Ecorys dat de kosten van de ziekenhuiszorg in acht jaar tijd was gestegen van 10 naar 18 miljard euro. Bovendien kwam Ecorys er niet achter wat de oorzaken waren van deze kostenstijgingen. Dat komt onder meer doordat de financiering van de zorgsector complex is.
De zorgkosten stijgen sinds zes jaar harder dan het ministerie van VWS begroot. Elk jaar moet het ministerie tussentijds honderden miljoenen euro bijpassen.
De RVZ stelt dat het financieringssysteem in de zorg „het einde van zijn levensduur heeft bereikt”. Als er niets gebeurt, betekent dat volgens haar „belangrijke risico’s” voor de politiek. Ook zou volgens haar het draagvlak in de samenleving kunnen afbrokkelen.
_______________________________________________________________
Het wordt duurder en niemand weet waarom. :-)
Het wordt duurder en niemand weet waarom. :-)
